Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością 2026: zasady

Asystent osobisty pomaga osobie z niepełnosprawnością żyć samodzielnie: dojechać do pracy, lekarza czy urzędu, zrobić zakupy, wyjść do kina, ogarnąć dom. Od opiekunki różni się tym, że wspiera to, co osoba chce robić, a nie decyduje za nią. We wrześniu 2026 roku działają dwie ścieżki: program rządowy, z którego możesz skorzystać już teraz, i uchwalona przez Sejm ustawa, która zacznie działać za około półtora roku.

Asystencja osobista w 2026 roku w skrócie

	Program 2026 (działa teraz)	Ustawa o asystencji osobistej (uchwalona przez Sejm)
Status	obowiązuje od 1.01 do 31.12.2026	18.09.2026 uchwalona przez Sejm, czeka na Senat i prezydenta
Kto	orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu (albo równoważne), dzieci 2-16 lat z orzeczeniem ze wskazaniami w pkt 7 i 8	osoby 18-65 lat z decyzją o poziomie potrzeby wsparcia co najmniej 80 punktów, później młodzież 13-18 lat
Górna granica wieku	brak	prawo trzeba nabyć przed 65. urodzinami
Ile godzin	360-840 godzin rocznie	20-240 godzin miesięcznie
Gdzie się zgłosić	gmina lub powiat, który realizuje program	wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności
Koszt	bezpłatnie	bezpłatnie
Czy asystentem może być ktoś z rodziny	nie	nie

Program Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością, edycja 2026

To resortowy program Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej finansowany z Funduszu Solidarnościowego. Budżet na 2026 rok to 1 103 873 000 zł. Program realizują gminy i powiaty, które złożyły wniosek i dostały pieniądze. Nabór wniosków samorządów trwał od 14 sierpnia do 10 września 2025 roku.

Kto może dostać asystenta z programu

• dzieci od 2 do 16 lat z orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami w pkt 7 i 8 (konieczność stałej opieki i stałego współudziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji i edukacji),
• osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
• osoby z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
• osoby z orzeczeniem traktowanym na równi z powyższymi, np. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS.

Program nie ma górnej granicy wieku ani kryterium dochodowego. Senior po 65. roku życia z orzeczeniem może więc z niego skorzystać. Gmina najpierw uwzględnia osoby, które mieszkają same i nie mają wsparcia innych.

Ile godzin asystencji w 2026 roku

Orzeczenie	Limit godzin w roku
znaczny stopień z niepełnosprawnością sprzężoną (lub równoważne)	840
znaczny stopień (lub równoważne)	720
umiarkowany stopień z niepełnosprawnością sprzężoną (lub równoważne)	480
umiarkowany stopień (lub równoważne), dzieci 2-16 lat	360

To limity górne. Faktyczną liczbę godzin przyznaje gmina po ocenie potrzeb. Limit obejmuje godziny ze wszystkich programów ministra dotyczących asystencji. Usługi mogą być świadczone całą dobę, 7 dni w tygodniu, ale jeden asystent pracuje najwyżej 12 godzin na dobę.

Co robi asystent, a czego nie

Asystent wspiera w czynnościach samoobsługowych i higienie, w prowadzeniu domu, w poruszaniu się poza domem oraz w aktywności życiowej i kontaktach z ludźmi. Pracuje tylko dla osoby z niepełnosprawnością, na podstawie jej decyzji, a nie dla innych domowników. Program zaznacza, że asystencja może uzupełniać usługi opiekuńcze, ale ich nie zastępuje. W godzinach asystencji twój bliski nie może jednocześnie korzystać z usług opiekuńczych z MOPS obejmujących to samo wsparcie.

Kto może być asystentem

Osoba pełnoletnia, która nie jest członkiem rodziny, opiekunem prawnym ani współlokatorem uczestnika. Rodzinę program definiuje szeroko: rodzice, dzieci, wnuki, rodzeństwo, małżonek, teściowie, zięć, synowa, partner. Możesz wskazać asystenta sam, np. znajomą osobę, na podstawie swojego oświadczenia, że jest przygotowana. Jeśli nie wskażesz nikogo, asystenta dobiera realizator. Taka osoba musi mieć kwalifikacje (np. asystent osoby niepełnosprawnej, opiekun osoby starszej, pielęgniarka, fizjoterapeuta) albo co najmniej pół roku doświadczenia w pomocy osobom z niepełnosprawnościami.

Jak dostać asystenta osobistego krok po kroku

1. Zapytaj w OPS, MOPS albo PCPR, czy twoja gmina lub powiat realizuje program. Realizator ma obowiązek opisać program na swojej stronie internetowej i podać kontakt do koordynatora.
2. Wypełnij kartę zgłoszenia do programu (załącznik nr 7) i dołącz kopię orzeczenia.
3. Przejdź ocenę sytuacji. Realizator sprawdza, jakiego wsparcia potrzebujesz, jak bardzo jesteś samodzielny i czy możesz liczyć na pomoc innych.
4. Ustal zakres czynności i godziny. Zapisuje się je w karcie zakresu czynności. Wykonane usługi rozlicza się na karcie realizacji.
5. Zapytaj od razu o 2027 rok. Ministerstwo ogłosiło zmianę programu na edycję 2027 z budżetem 880 000 000 zł, czyli mniejszym niż w 2026 roku. Liczba miejsc i godzin w gminach może spaść.

Ustawa o asystencji osobistej: co uchwalił Sejm

Rządowy projekt (druk 1929) trafił do Sejmu 4 listopada 2025 roku. Sejm rozpatrywał go razem z projektem prezydenckim i poselskim. Uchwalił ustawę 18 września 2026 roku: 443 posłów za, nikt przeciw. Teraz zajmuje się nią Senat, potem trafi do prezydenta. 30 września 2026 roku ustawa nie obowiązuje.

Najważniejsze zasady według tekstu przyjętego przez komisję sejmową (druki 2792 i 2792-A). Senat może jeszcze wprowadzić poprawki.

• Kto. Osoby od 18 do 65 lat z decyzją o poziomie potrzeby wsparcia, w której przyznano co najmniej 80 punktów. To ta sama decyzja wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania, której wymaga świadczenie wspierające. Od 2030 roku także młodzież od 13 do 18 lat z odpowiednim orzeczeniem.
• Po 65. roku życia. Kto nabył prawo przed 65. urodzinami, zachowuje je do końca okresu z decyzji. Osoba, która skończyła 65 lat, nie złoży pierwszego wniosku.
• Ile godzin. Od 20 do 240 godzin miesięcznie dla dorosłych, od 20 do 80 dla młodzieży. W 2028 roku najwyżej 200 godzin, w 2029 roku 220. Część niewykorzystanych godzin (do połowy miesięcznego wymiaru, najwyżej 100) można przenieść na kolejny miesiąc.
• Gdzie wniosek. Do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wniosek złożysz elektronicznie, pomoc zapewnią oddziały ZUS, a osobom wykluczonym cyfrowo także powiat. Za zgodą osoby z niepełnosprawnością wniosek może złożyć np. osoba stale ją wspierająca.
• Kto realizuje. Powiat, gmina na podstawie porozumienia z powiatem albo organizacja wpisana do rejestru realizatorów. Usługa jest bezpłatna.
• Asystent. Nie może nim być m.in. rodzic, dziecko, wnuk, rodzeństwo, inny krewny w linii bocznej do trzeciego stopnia, małżonek, teściowie, zięć, synowa ani osoba wspólnie gospodarująca. Po instruktażu asystent może wykonywać proste czynności medyczne, np. zmierzyć ciśnienie i cukier, podać insulinę penem czy zmienić opatrunek.

Od kiedy asystencja z ustawy

Terminy zależą od liczby punktów i od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw:

Poziom potrzeby wsparcia	Wniosek od	Usługi od
co najmniej 90 punktów	12 miesięcy po ogłoszeniu ustawy	16 miesięcy po ogłoszeniu
co najmniej 85 punktów	17 miesięcy po ogłoszeniu	21 miesięcy po ogłoszeniu
co najmniej 80 punktów	1 września 2028	1 stycznia 2029
młodzież 13-18 lat	1 maja 2029	1 stycznia 2030

Jeśli ustawa zostanie ogłoszona pod koniec 2026 roku, pierwsze osoby z 90 punktami złożą wnioski pod koniec 2027 roku, a asystenta dostaną w 2028 roku. Do tego czasu jedyną ścieżką zostaje program. Nie rezygnuj z niego w oczekiwaniu na ustawę.

Asystent osobisty, asystent seniora, usługi opiekuńcze: czym się różnią

	Asystent osobisty (program lub ustawa)	Usługi opiekuńcze z MOPS	Asystent seniora (prywatnie)
Cel	samodzielne życie, praca, wyjścia, aktywność	codzienne potrzeby, higiena, pielęgnacja w domu	towarzystwo, zakupy, wizyty u lekarza, sprawy
Warunek	orzeczenie (program) albo 80 punktów (ustawa)	potrzeba pomocy i brak pomocy rodziny, bez orzeczenia	brak, wystarczy umowa
Koszt	bezpłatnie	zależy od dochodu i uchwały gminy	płacisz za godzinę
Kto decyduje	gmina lub powiat, a w ustawie wojewódzki zespół	ośrodek pomocy społecznej decyzją	ty

Asystent osoby starszej to dziś głównie usługa prywatna albo element lokalnych projektów. Nie ma jednego ogólnopolskiego programu o tej nazwie. Jeśli senior nie ma orzeczenia, sprawdź usługi opiekuńcze z MOPS i bon senioralny. Firmy oferujące asystę dla seniora porównasz w kategorii asystent seniora, a potrzeby osoby z niepełnosprawnością opisujemy na stronie pomoc dla osoby z niepełnosprawnością.

Uwaga na bon senioralny: nie przysługuje seniorowi, który korzysta z asystencji osobistej finansowanej z programu rządowego lub resortowego, poza pobytami doraźnymi do 14 dni.

Najczęstsze pytania

Czy senior po 65. roku życia może mieć asystenta osobistego?

W programie tak, jeśli ma orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Program nie ma limitu wieku. W ustawie tylko wtedy, gdy prawo do asystencji nabył przed 65. urodzinami.

Czy córka może być asystentem osobistym mamy?

Nie. Program i ustawa wykluczają członków rodziny. Jeśli opiekujesz się rodzicem i szukasz na to pieniędzy, zobacz płatną opiekę nad rodzicem.

Ile kosztuje asystent osobisty?

Nic. W programie uczestnik nie ponosi odpłatności. Ustawa też nie przewiduje opłat dla użytkownika, usługę finansuje budżet państwa.

Czy do programu potrzebuję decyzji o poziomie potrzeby wsparcia?

Nie. W programie na 2026 rok wystarczy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Decyzja o punktach będzie potrzebna dopiero w ustawie.

Kiedy ustawa o asystencji osobistej wejdzie w życie?

Po podpisie prezydenta i ogłoszeniu. Większość przepisów wchodzi 14 dni po ogłoszeniu, ale prawo do usług jest rozłożone w czasie: realnie od 2028 roku dla osób z najwyższą liczbą punktów i od 2029 roku dla osób z 80 punktami.